بسم الله الرحمن الرحیم

• درباره ارتباط دین وهنر سخن گفتن، شبیه است به گفت وگو درباره انسان و هوا .همان قدر که نفس کشیدن برای انسان لازم است ،پرداختن به هنر هم در ذات دین است .وقتی می گوئیم هنر ،مقصودمان همه تلاشهای بشری برای آفرینش «زیبائی»است ،با همه گستره معنائی اش  .راستی مگر ممکن کسی دیندار باشد واز هنر با این گستره غافل بماند؟ چگونه می شود که عالِم دین ،با هنر ودرک هنری بیگانه باشد؟ اصلا دین ورزی یعنی هنرمندی وهنرمندی یعنی دین ورزی .هنر چیزی نیست جز پرستش ناب خداوند ،با زبان و شیوه ای که از دهلیز «زیبائی» عبور می کند .

• شاید بپرسید اگر دین و هنر تا این اندازه در هم گره خورده اند، چرا وقتی از هنر دینی سخن می رود، هم برخی از عالمان دین برمی آشوبند وهم گروهی از اهل هنر؟ پاسخ این است که گره خوردگی دین وهنر لزوماً به معنای پذیرش مقوله ای با عنوان هنر دینی به معنای رایج نیست . هنر دینی یک معنای رایج دارد ویک معنای عمیق .معنای عمیقش همان ذات و گوهر هنر است، زیرا هنر در ذات خویش راهی است برای نزدیک شدن به سرچشمه اشراقیِ هستی، با هر عنوان وتعبیری که از آن یاد کنیم .اما هنر دینی در معنای رایج امروزین یعنی گونه ای از آثار هنری که اسم و نشان و رنگ و نقش صریح دین و آموزه های دینی در آن باشد ،مثل فنون نوع معماری و گچ بری و خاتم سازی . این تلقیّ سبب شده که گروهی احساس کنند بهتر است عطای هنر دینی را به لقایش ببخشند یا به این سؤال می رسند که اصلاً دین را با هنر چه کار؟

• برای یافتن راهی روشن تر خوب است به عمق هنر دینی بپردازیم .هراثر هنری که به زوایای پیدا یا پنهان پیوند انسان با سرچشمه اشراقیِ هستی بپردازد، عمیقاً دینی است ،خواه رنگ ونقش ونشان صریح مصطلح دینی در آن باشد و خواه نباشد .در برابر ،هر اثر هنری که نتواند این پیوند را به درستی وصداقت واصالت نشان دهد ،دینی نیست ،چنان که متأسفانه بیشینه آثار موسوم به دینی از همین قبیلند و بوی تند سُعد وکلیشه واندرز از آنها به مشام می رسد و با ذات هنر که عبور از دهلیز «زیبائی » است ،بیگانه اند .

• امروز نیاز اصیل وعظیم حوزه های دینی ،پرداختن به چنین رهیافتی از هنر دینی است .حتی اگر به جنبه کاربردی هنر هم اکتفا کنیم ،باز باید اعتراف کنیم که دین را جز با همین تعریف از هنر ،نمی توان چنان که باید ،در جان انسانها نشاند .این همه تلاش برای معرفی دین ،اگر به نتیجه مطلوب راه نمی بَرَد ،درست به دلیل غفلت از همین اصل حیاتی است .کاش روزی برسد که عالمان دین ،بطن هنر را در متن قرآن وسنت ،وبطن قرآن وسنت را در متن هنر بجویند وبکاوند وبشناسند و بشناسانند .